Bazıları ümmet sevgisini milliyetçiliğin karşıtı gibi görmeye devam ediyor. Bir insanın milletine bağlılığı ile aynı inancı paylaştığı toplumlara duyduğu yakınlık arasında mutlaka bir tercih yapması gerektiğini düşünüyor. Oysa insanın aidiyetleri birbirini dışlamak zorunda değildir. Ailesini seven nasıl komşusuna kayıtsız kalmak mecburiyetinde değilse, milletini seven de ümmetin acısına sırtını dönmek zorunda değildir.

Bugün ihtiyacımız olan, bu kavramları birbirine karşı kullanmak yerine hangi sorumlulukları taşıdıklarını yeniden düşünmektir. Çünkü tartışma, çoğu zaman kelimelerin anlamı üzerinde değil, tarafların birbirine yüklediği niyetler üzerinden yürütülüyor. Milliyetçilik kimi zaman haksız biçimde başka milletlere düşmanlıkla özdeşleştiriliyor; ümmet bilinci de millî kimliği ve vatan sevgisini önemsizleştiren bir anlayış gibi sunuluyor. Böylece iki ayrı aidiyet alanı, gereksiz bir çatışmanın içine çekiliyor.

Oysa millet sevgisi de ümmet bilinci de insana sorumluluk yüklediği ölçüde anlam kazanır.

Millet; yalnızca aynı sınırlar içinde yaşayan insanların toplamı değildir. Ortak hatıraların, dilin, kültürün, acıların ve umutların meydana getirdiği tarihî bir birlikteliktir. Vatan dediğimiz yer de haritadaki çizgilerden ibaret değildir. Annemizin sesinin, çocukluğumuzun sokaklarının, ecdadımızın mezarlarının ve çocuklarımızın geleceğinin bulunduğu yerdir. İnsanın bütün bunlara bağlanması, onları korumak ve geliştirmek istemesi tabiidir.

Milliyetçilik, bu bağlılığı bir çalışma ahlakına dönüştürebildiğinde değer kazanır. Türk milliyetçisi, Türk milletinin huzuru, bağımsızlığı ve geleceği için çalışandır. Öğretmense öğrencisini iyi yetiştirendir. İşçiyse emeğinin hakkını verendir. İş insanıysa üretirken ülkesine karşı sorumluluğunu unutmayandır. Kamu görevlisiyse vatandaşın hakkını koruyandır. Siyasetçiyse milletin emanetini kişisel çıkarının üzerinde tutandır.

Millet sevgisinin en ciddi sınavı, gündelik hayattaki tercihlerimizdir. Haksızlık karşısındaki tavrımız, kamu malına gösterdiğimiz özen, liyakate verdiğimiz değer, gençlere açtığımız imkânlar bu sevginin ölçüsünü ortaya koyar. Meydanlarda yüksek sesle söylenen sözlerin, hayatın içinde bir karşılığı bulunmalıdır. Milletini sevmek, onun yalnızca geçmişiyle gururlanmak değil, bugününü iyileştirmek ve yarınını hazırlamaktır.

Ümmet bilinci ise bu sorumluluğa daha geniş bir kardeşlik ufku kazandırır. Gönül coğrafyamızdakilerle birlik talebimiz gibi, farklı diller konuşan, farklı coğrafyalarda yaşayan Müslümanların da birbirlerinin hâlinden haberdar olması; sevinçlerini paylaşması, acılarına duyarsız kalmamasıdır. Bu bağ, milletlerin tarihini ve kültürünü silmeyi gerektirmez. Kardeşlik, herkesin birbirine benzemesiyle değil, farklılıklar içinde birbirinin hukukunu gözetmesiyle güçlenir.

Bu nedenle ümmet adına milletin varlığını önemsiz görmek de millet adına diğer Müslüman toplumların derdini küçümsemek de eksik bir bakıştır. Birincisi insanın üzerinde durduğu zemini zayıflatır; ikincisi dünyaya açılan vicdanını daraltır. Oysa kökleri sağlam olan bir millet, başkalarıyla daha güvenli ve daha saygın ilişkiler kurabilir.

Şehit Muhsin Yazıcıoğlu’nun hatırası, bu iki aidiyeti birlikte düşünebilmek bakımından anlamlıdır. Onun temsil ettiği siyasi ve ahlaki çizgide Türk milletine bağlılık ile İslam kardeşliği yan yana durur. Bu anlayışta vatan sevgisi, insanı yalnızca kendi sınırlarının içine kapatan bir duygu değildir. İnsanın kendi milletine karşı vazifesini yerine getirirken başka coğrafyalardaki acılara da kulak verebilmesidir.

Muhsin Yazıcıoğlu’nu hatırlarken üzerinde durulması gereken hususlardan biri budur: Millet ve ümmet sevgisini birer slogan olarak tekrar etmekten önce, bu sevgilerin insana nasıl bir karakter kazandırdığını sormak. Çünkü bir ismi yaşatmak, yalnızca fotoğrafını taşımakla veya sözlerini paylaşmakla mümkün olmaz. Onunla ilişkilendirdiğimiz dürüstlük, cesaret, vefa ve sorumluluk gibi değerleri kendi hayatımızda ne ölçüde taşıdığımız da önemlidir.

Bugün bu dengeye hem içeride hem dışarıda ihtiyacımız var. Türkiye’nin güçlü olması, öncelikle kendi insanının iyi eğitim almasına, adalete güvenmesine, emeğinin karşılığını bulmasına ve geleceğe umutla bakmasına bağlıdır. Ekonomisi kırılgan, kurumlarına güveni aşınmış, gençleri umutsuz bir ülkenin başkalarına kalıcı destek sunması da güçleşir. Dolayısıyla Türkiye için çalışmak ile daha geniş bir kardeşlik coğrafyasına faydalı olmak arasında doğrudan bir bağ vardır.

Ancak güçlenmeyi yalnızca ekonomik veya askerî imkânlarla açıklamak da yeterli değildir. Bir ülkenin sözüne ağırlık kazandıran, adalet duygusu ve tutarlılığıdır. Kendi içinde hakkı gözeten, vatandaşını dinleyen, farklı görüşlerin bir arada yaşamasını sağlayan bir Türkiye, dışarıya karşı da daha inandırıcı bir söz söyleyebilir. Başkasına tavsiye ettiğimiz değerleri kendi hayatımızda yaşatmak, hem millî itibarın hem ahlaki sorumluluğun gereğidir.

Ümmet bilincinin de benzer bir samimiyet sınavı vardır. Uzak coğrafyalardaki acılara üzülürken yanı başımızdaki yoksulu, yetimi, işsizi ve çaresizi görmezden gelemeyiz. Kardeşlik, yalnızca büyük meseleler konuşulurken hatırlanan bir kavram olarak kalmamalıdır. Mahallede, okulda, iş yerinde ve sokakta davranışa dönüşmelidir. Bir öğrencinin eğitimine katkı sunmak, bir ailenin yükünü hafifletmek, zor durumdaki bir insana hakkaniyetle yaklaşmak da bu bilincin parçasıdır.

Üstelik inancımızdan doğan dayanışma duygusu, insanlık sorumluluğumuzu daraltmaz. Bir Müslümanın acısına yakınlık duymak, başka bir inançtan insanın uğradığı zulme sessiz kalmayı gerektirmez. Adalet, kimliğe göre değişen bir ölçüye dönüştüğünde ahlaki gücünü kaybeder. Milletimize ve ümmetimize bağlılığımız, masumun hakkını her yerde savunabildiğimiz ölçüde olgunlaşır.

Bu yüzden kullanılan dil de önemlidir. Millet sevgisi adına kibir üreten, başka halkları aşağılayan bir dil millî vakarımızı büyütmez. Ümmet adına kendi milletinin tarihini, fedakârlıklarını ve hassasiyetlerini küçümseyen bir dil de kardeşliği güçlendirmez. İhtiyacımız olan; aidiyetlerimizi birbirine karşı kışkırtmadan, her birinin yüklediği vazifeyi hakkıyla yerine getirebilmektir.

Gençlere bırakacağımız miras da böyle bir anlayış olmalıdır. Onlara tarihlerini öğretirken bugünün dünyasını anlamayı, kültürlerini korurken başka kültürlerle saygı içinde ilişki kurmayı, milletleriyle gurur duyarken kendilerini geliştirmeyi anlatabilmeliyiz. Geçmişin büyük isimlerini anmak, bugünün sorumluluklarından kaçmanın yolu hâline gelmemelidir. O isimlerin hatırası, bizi daha çok okumaya, üretmeye ve çalışmaya sevk etmelidir.

Şehit Muhsin Yazıcıoğlu’nun mirasını bu çerçevede düşünmek, onu yalnızca geçmişe ait bir hatıra olarak görmekten çıkarır; bugüne dair bir sorumluluğa dönüştürür. Türk milletine bağlılığın gereğini yerine getirmek, ümmetin derdiyle ilgilenmek ve bütün bunları adalet duygusuyla taşımak, emek isteyen bir duruştur.

Türkiye’nin ihtiyacı, sevgilerini birbirine karşı yarıştıran insanlar değildir. Bu ülkenin ihtiyacı; milletine hizmet eden, kardeşlerinin acısına kulak veren, hakkı gözeten ve sözünün sorumluluğunu taşıyan insanlardır.

Köklerimiz bu vatandadır. Dilimiz, hafızamız ve ortak geleceğimiz bizi millet yapan bağlardır. Ümmet bilinci ise bu köklerden aldığımız kuvvetle daha geniş bir kardeşliğe el uzatmamızı sağlar. Bize düşen, millet sevgisini çalışkanlıkla, ümmet sevgisini dayanışmayla, her ikisini de adaletle görünür kılmaktır.