Bir toplumun çöküşü, yalnızca kötülüğün yaygınlaşmasıyla başlamaz. Asıl çöküş, kötülüğün savunulduğu, suçluların korunduğu, temiz kalmak isteyenlerin ise dışlandığı, sürüldüğü ve hatta öldürülmek istendiği zaman başlar.

Kur'an-ı Kerim bize yalnızca geçmişte yaşamış kavimlerin hikâyelerini anlatmaz. İnsanlığın hangi şartlarda ahlaki çöküşe sürüklendiğini, toplumların nasıl yozlaştığını ve doğru ile yanlışın nasıl yer değiştirdiğini de gösterir.

Lût kavminin hikâyesinde üzerinde yeterince durmadığımız, son derece çarpıcı bir ayrıntı vardır.

Hz. Lût, kavmini ahlaki bozulmadan uzaklaşmaya çağırır. Onları uyarır, yaptıklarının yanlışlığını anlatır. Peki, kavminin cevabı ne olur?

Kur'an, Neml Suresi'nin 56. ayetinde bunu şöyle bildirir:

“Lût'un ailesini memleketinizden çıkarın. Çünkü onlar temiz kalmak isteyen insanlarmış(!)”

A'râf Suresi'nin 82. ayetinde de aynı tavır anlatılır.

Dikkat edin!

Lût kavmi, kendisini uyaranları hırsızlıkla, yolsuzlukla veya başka bir suçla itham etmiyor. Onları toplumdan uzaklaştırmak için gösterdiği gerekçe, temiz kalmak istemeleridir.

Demek ki bir toplum, öyle bir noktaya gelebiliyor ki temiz kalmak suç, kötülüğe itiraz etmek ise sürgün sebebi sayılabiliyor.

İşte burada, insanlık tarihinin başka bir anlatısıyla karşılaşıyoruz: Barabbas.

İncil'de anlatıldığına göre, Hz. İsa'nın yargılanması sırasında kalabalığın önüne bir tercih konulur. Bir tarafta isyan ve cinayetle ilişkilendirilen Barabbas, diğer tarafta Hz. İsa vardır.

Kalabalık, Barabbas'ın serbest bırakılmasını ister.

Hz. İsa için ise çarmıha gerilmesi yönünde bağırır.

Bir tarafta suçla ilişkilendirilen birinin serbest bırakılması, diğer tarafta masumiyetin cezalandırılması talebi...

Kur'an'ın Lût kavmi anlatısıyla İncil'in Barabbas anlatısı farklı olayları ele alır. Ancak ikisi de insanlığın tekrar tekrar karşılaşabileceği korkunç bir ahlaki tersine dönüşü gözler önüne serer.

Bir tarafta kötülüğe itiraz edenleri şehirden, ortamdan, yönetimden sürenler, diğer tarafta suçluyu serbest bıraktırıp temiz olanın öldürülmesini isteyenler...

İşte ben bu zihniyete Barabbas toplumu diyorum.

Barabbas toplumu, sadece suç işlenen toplum değildir. Suçun meşrulaştırıldığı, suçlunun sahiplenildiği, dürüstlüğün rahatsızlık verdiği, hakikati söyleyenin susturulduğu toplumdur.

Bu toplumda haksızlığı yapan değil, haksızlığı ortaya çıkaran huzur bozucu ilan edilir. Yolsuzluğa bulaşan değil, yolsuzluğu açıklayan hedef alınır. Yalan söyleyen değil, yalanı ortaya koyan cezalandırılmak istenir.

İnsanlar yanlışın düzeltilmesini değil, yanlışın konuşulmamasını tercih etmeye başlar.

Dahası, kötülüğe karşı çıkanların niyetleri sorgulanır. Dürüst insanlara kusur aranır. Temiz kalmaya çalışanlara tepeden bakılır. Ahlaklı davranış, başkalarını rahatsız eden bir üstünlük gösterisi gibi sunulur.

Çünkü bozulmuş bir düzende temiz insan, yalnızca varlığıyla bile başkalarına sorumluluklarını hatırlatır.

Ve hesap vermek istemeyenlerin en çok rahatsız olduğu şey de budur.

Bugün de aynı tehlikeyle karşı karşıyayız.

Toplumun hangi kesimine bakarsanız bakın, benzer bir soruyla yüzleşmek zorundayız: Yanlış yapanları mı koruyoruz, yanlışları ortaya koyanları mı?

Bir insanın hangi tarafta durduğunu belirleyen şey, ağzından çıkan ahlak ve adalet sözleri değildir. Haksızlık karşısında gösterdiği tavırdır.

Kendi çevresindeki yanlışı görmezden gelip başkasının yanlışına bağıran, adaleti değil tarafını savunuyordur.

Güçlü olanın suçunu örten, zayıf olanın küçük hatasını büyüten, toplumun vicdanını değil çıkarlarını temsil ediyordur.

Daha tehlikelisi, bu yaklaşım yaygınlaştığında yalnızca kurumlar değil, kavramlar da bozulur.

Adalet, kendinden olana ayrıcalık sağlamak; sadakat, yanlışı örtmek; hoşgörü, her kötülüğe sessiz kalmak; özgürlük ise sorumluluktan kaçmak şeklinde yorumlanmaya başlanır.

Böylece insanı insan yapan değerler, isimleri korunarak anlamlarından uzaklaştırılır.

Oysa bir medeniyetin gücü, kötülük yapabilen insanlarının bulunmamasında değildir. Kötülüğe karşı durabilecek bir vicdan ve adalet düzenini yaşatabilmesindedir.

Kur'an'ın anlattığı Lût kavmi bize, temiz kalmak isteyenlerin nasıl dışlanabildiğini gösteriyor.

Buradan çıkarılması gereken ders, herhangi bir milleti veya inanç topluluğunu suçlamak değildir. Her toplumun ve her bireyin kendi ahlaki tercihlerini sorgulamasıdır.

Çünkü Barabbas zihniyeti bir millete, bir dine veya bir döneme mahsus değildir.

Nerede suçlu korunuyor, dürüst olan susturuluyorsa orada bu zihniyetin izleri vardır.

Nerede temiz kalmak isteyen insanlar dışlanıyor, kötülüğe karşı çıkanlar tehdit olarak görülüyorsa orada Lût kavminin tavrı yeniden ortaya çıkıyor demektir.

Unutmayalım!

Bir toplumda suçluların bulunması tehlikelidir. Fakat toplumun suçluların tarafında durması çok daha tehlikelidir.

Çünkü ilkinde suç bireysel olabilir. İkincisinde ise kötülük toplumsal bir tercihe dönüşür.

Ve bir gün toplum, kendisini uyaranlara dönüp “Bunları aramızdan çıkarın, çünkü fazla temizler!” demeye başlarsa artık mesele birkaç insanın ahlakını kaybetmesi değildir.

Mesele, toplumun doğruyu yanlıştan ayıran ölçüsünü kaybetmesidir.

Asıl soru şudur:

Bugün önümüze bir Barabbas ile bir masum çıkarılsa, kalabalığın sesine mi katılırız, yoksa adaletin yanında mı dururuz?

Daha önemlisi, her gün karşılaştığımız küçük tercihlerde kimi koruyor, kimi dışlıyoruz?

Çünkü insanlık, Lût kavmini de Barabbas'ı da yalnızca tarihte bırakmadı.

Lût kavminin tavrı, temiz olanları sürdüğümüzde; Barabbas zihniyeti, suçluyu koruyup masumu cezalandırdığımızda yeniden karşımıza çıkıyor.

Ve bir toplum için en büyük felaket, Barabbas'ın serbest kalması değil, halkın Barabbas'ın tarafında durmayı adalet zannetmesidir.

Kaynak notu: Kur'an-ı Kerim, A'râf 7:82 ve Neml 27:56; İncil, Markos 15:6–15. Hz. İsa'nın çarmıha gerilmesi İncil'deki anlatı olarak aktarılmıştır; Kur'an'ın bu konudaki anlatımı farklıdır.